fmija

nji dyshek leshit, gratë e qytetit e kishin pas pasë merak me e gjetë nga lloji ma i mirë dhe me i mbushë ding kllefat të qepun, ose për nji dyshek tek apo për nji çift. duket se sasia e leshit ndër dyshekë e ndër jastekë ka pasë kenë si shenjë mirëqënie, se kishte edhe dyshek pecash, me të pasë lezet me fjetë ndër gur. 

dysheku. vera shkul e nxehtë. në moshën kur fmisë i duket hana si e vetmja krijesë që e kupton, e merr at' dyshek të randë në shpinë dhe ngjitet me zori në shkallët që të çojnë në tarracë. asht shkallë e madhe. dërraset. atëherë s'ka pasë frikë se po i thyhet. tash e shef prej larg e thotë, si e ka mbajtë tanë at' peshë. dhe ban dy rrugë fmija, as dy pëllambë përmbi tokë për me marrë çarçafin. shtrihet. masandej kujtohet se ka harru jastekun. asnjiherë s'ka fjetë me jastëk, por po i duhet. sa ulje e ngjitje deri sa rehatohet. e aty në ballë me hanën nuk flet, veç shef. 

ah, këto tandat e hardhijave nuk ia lanë tanë hanën me e pà. pastaj ndërtimet komuniste, tanë beton, asgja nuk i përshkon, veç shkulit të nxehtit. nesër kur të çohet kojshitë kanë me e pà, por ka me kenë gjysë i fshehun prej gjetheve të hardhijave. i kthen shpindën territ. përballë me hanën. edhe pak ka me kenë. ka me ikë. po deri sa t'ikun të shofin në faqe të hanës ftyrat e atyne që i don fort, ftyrat e atyne që andrron, apo qoftë të shofin pushimin e vet. 

shtërngon fmija sytë me fjetë. jo. asnji gjumë s'i vjen. asht lodhë. ka kenë ditë e gjatë për 'te, fmi bahçesh e oborresh, dita asht e gjatë dhe e lodhshme, shpesh jo prej lojnave. por në orët e punës e ka andrru kte moment, me pushu me hanën me shpindë shtri për dyshek. por ja, mushkajat. i nxehti i ziftit me të cilin asht izolu çatia nxeh edhe dyshekun. ajo, drita e bardhë që e mbyt dynjanë, që flejnë mbas mureve. të errtë ata mure. hije të frikshme lëshojnë ndërtesat natën. 

dikur e zë gjumi. nadje herët dëgjon t'amën, 'mos pritsh ma mirë, ke fjetë jashtë?' nesër në darkë fmija mendon se duhet mos me e marrë tanë at' dyshek, por nji gja ma të vogël. sa herë ka fjetë jashtë? as vetë s'e din. po shumë. herë në tarracë, herë në ballkon. herë i mbluem e herë i zbluem. e yjet plot i kanë pasë rà e s'asht kujtu se duhet me thanë dëshira. nuk e ka ditë atëherë. 

nji jorgan i bardhë. nji jastëk. prapë s'i duhet, por e merr. e njëjta skenë. shumë tesha të ndejuna ndër telat e tarracës. s'ka hanë. bjen nji yll. ah, s'ka nevojë fmija, me thanë asnji dëshirë. edhe pse e ka mësu me kalimin e viteve që 'shprehe at' dëshirë e bjer rehat', prapë ndjek vijën e yllit, që bjen ma shpejt se shikimi i tij, deri në fund të gjurmës. 

s'ka hanë. s'ka nevojë me pasë. mjafton që kjo natë gazmend. 

kte herën natën e kishin përcjellë dy fmi bashkë. 

nadje

ecë

diku në Kroaci, rrugës së kthimit, m'erdhi në kujtesë ftyra tallëse e djalit rreth të katërmbëdhjetat, i cili tuj kenë në mesin e moshatarve kishte ngritë zanin: 'kush ta ka msu makinën ty maj'. në nji rrugë, dytësore, jo shumë larg nga ajo kryesore, ku ishin parku sipas dëshirës së pronarëve, makinat e tjera, bana përpjekjet e mundshme për mos me ra në nji tip grope thik që ishte para meje. s'arrita me e shmangë të tanë. m'u desh me ba manovrime të sforcume me dalë. e djali, bashkë me shokët, nuk e kishin mendu se unë kisha me iu afru. pasi dola, i kërkova me ditë se kush ishte ai që donte me ditë se ku e kisha mësue makinën. djali, tashma jo ma i qeshun e tallës, e pranoi që e kishte thanë ai. 'kështu i flet edhe nanës tande djali, kështu ke qejf që dikush me i thanë nanës tande kur ka me mbetë në rrugë...'

më doli pikërisht atje ftyra e tij tallëse, ndërsa pjesa e poshtme e makinës, ajo që mbron nga pluhni e pislleqët pjesët, kishte dalë krejt nga vendi, tuj me pengu me vazhdu rrugën n'at gjendje. parkoj makinën në pikën e pushimit. verifikoj gjendjen. s'mundet me vazhdu kështu...por, 'ti je e marra në ktë mes, ti duhet me e gjetë zgjidhjen', i thashë vedit. kam ba s'di sa mijëra kilometra tash sa vjet, munden me të pengu me vazhdu gjanat që nuk janë n'dorën tande. po i jepja vedit motivim. e ngrita makinën me krik. shtrova nji shtroje poshtë. doja me e hekë krejt, po ishte e pamundun. e vetmja mundësi ishte me e lidhë për trupin e makinës. 

organizoj vajzat. njena shkon te nji fushë aty afër unë e vogla te kazanat e plehnave, se mos gjeshim gja. nji mundësi ishin lidhcet e këpucëve. por kisha me kenë e pasigurtë tuj nisë makinën, sepse mundeshin mbas disa kilometrave me u këputë prapë. pas pak minutash e madhja vjen me disa pjesë teli të fortë, nga ai lloj që mezi këputet. e kishte vjedhë te gardhi, në fund të fushës. tashti duhen me hapë bira. me krytin e telit duhet me e hapë kauçukun e fortë. ishte punë që po më merrte shumë minuta. e nëse kisha me ndejtë pa mendu kisha me pasë ndejë edhe shumë orë të tjera në 'të, pa arritë ndonji rezultat kushedi se çka. 

i kërkoj së madhes me shku me ble i çakmak te pika. nxora thikën që e kishim marrë për bukë e fruta. me t'ardhun çakmaku, e nxehja kauçukun dhe me thikë ushtroja forcë për me e hapë birën që më duhej. ja nji. edhe me pak mund. ja edhe dyta. telat që m'i ka gjetë vajza i përshkoj. janë të fortë. tejet të fortë. por janë të vetmit që të japin siguri, ke hala rrugë për me ba. shumë. gati njimijenjiqind kilometra kisha para meje. teli i dytë mezi po shtërngohej. ishte i shkurtë. shof nji udhëtues tjetër që kishte ndalë si unë. targat i kishte të Serbisë, por çantën e kishte me shqiponjë. i kërkoj, kot mos ka ndonji pincë me e shtërngu telin. u përpoq me gjetë, por s'gjeti gja. me shumë sforco e lidha. 

makina ende ecë me ata tela. vajzave që u mërzitën pak, pas atyne pushimeve gjithnji në lëvizje, u thashë fjalët që m'erdhën të parat. 'na duhen këto episode. mësojmë shumë prej tyne, prej vedit. s'duhet me na ba përshtypje as fakti që shumë njerz, udhëtarë të tjerë, na kaluen afër e s'na pyetën se çka ka edhe pse më shifnin nën makinë. gjithçka asht normale. mos me të pà. mos me të ndihmu. edhe me u dorëzu asht normale, njerzore'. 

heshtë

nuk kena kohë me pushu. kena shumë me ba. ngatërroj furgon. duhet me u ulë me marrë tjetrin. furgonin tjetër e njof mirë. nji vit ma parë, e zoja e tij, m'ka ba me e nisë. asht e shkrume me tana ngjyrat 'mi casa est tu casa'. emni i hostelit që zoja drejton. ajo e ka organizu gjithçka. asht nji tur me njoftë vedin, vende që i ke lexu ndër libra, i ke pa veç në televizione ose dikush të ka tregu për ta. të dy stadet kanë nga nji mur që të ndajnë, të detyruem, nga ajo çka ndjen tuj kenë personazh i fakteve historike, gjeografike, trashëgimore, shpirtnore.

vizitë te nji punishte tezgjahu në Rragam. punishte artizanale. zana grash, rreth gjashtë a shtatë gumëzhijnë në nji sallë plot hapsëinë e dritë. prodhojnë veç për tregun italian. fort të shtrenjta duhet t'i kenë duert ato gra. e kthehem mbrapa në kohë. kur em amë punonte, ose ma mirë me thanë, skllavërohej në fabrikën e tisazhit atje në qytet. kam kenë e vogël, e zhurmat e makinave automatike të banin budallë pa kenë, kësaj i shtohej norma, kushtet e tmerrshme të grave aty. mes tyne, herë pas here, e vogël, me duer të vogla, tërhiqja thasin me masur që em amë kishte mbaru me shku me e peshu te normisti. ose ndihmoja me heqë e vue masurët, që tanë zhurmë mbështjellin penin rreth nji tubi prej druni. ose, ose kur ndërroja masurin e mbarum me nji tjetër me fije, që puna automatike mos të ndalej.

s'kam kohë me ndejtë fmi që veç punon. du me shku me pa gjanat që s'i kam pa ma përpara. rruga e gjatë. vende vende e parregullume. por pas nji ore rrugë i ulena fort nji kodrine, për me zbritë buzë liqenit të Vau Dejësit, ku ka pjesën e vet dhe Drini. aty nji zotni ka hapë nji restorant. ofron dhe shërbimin me anije. jam e padurueme. hypim në anije. na pesë turistat, dy prej të cilëve i kena miq hollandez, dy drejtuesit e turit, dhe drejtuesi i barkës.

uji blu i thellë. dukej se barka nuk nisej, ishin malet që na afroheshin në të dy anët tona. por uji s'pihet. s'asht i pijshëm. na kanë paralajmërue prej larg. kena marrë shishe për me pi. të tanë jena të huej për njeni-tjetrin, por shpejt bahena nji grup njerzish që njifena prej kohësh. male thik. t'ashpra. të buta. lugina që sjellin ujë bore. 'çka bahet këtu në dimën?' pys vedin. vende vende ka nji shpi. ma andej nji tjetër. unë në barkë e andërroj atë lloj vetmie, ajo ose ai që banon atje, e ka vujtjen e madhe. sa ndryshojmë. se i shofim me sy të ndryshëm. ndoshta edhe mu ka me m'u mërzitë ky vend. drejtuesi i grupit, zotnia që niste edhe furgonin, na tregon me dorë në nji vend, diku në nji gjysë kodret të lulzume 'atje jeton nji gru e vetme'. kthej kryt. aty banoka nji heroinë. a asht mërzitë me jetën atje? ndoshta po, ndoshta jo. por për çdo gja poshtë ka varkën e vet.

'erdhme'. barka ndal shpejtësinë. drejtuesi i saj merr lopatat e me ngadalë fillon e na drejton drejt Shpellës së Pëllumbave. dhe s'kena fjalë. barka jonë hyn deri në fund të shpellës. nuk asht e madhe, por për mu asht mjaftueshëm e madhe për me plotësu për at' që kam ardhë, mahnitjen. me duer ndër mure të shpellës i japim edhe na pak drejtim barkës. drejtuesja e grupit, zojusha, na thotë se duhej t'ishin edhe pëllumbat aty nalt. po s'ka gja se nuk janë tash a ma vonë. aty e kanë lanë shpinë e kanë fluturu të patrazume se dikush po ia prish.

drejtuesi i varkës na ndalon në nji vend të përshtatshëm për me notu. plazh i vetmuem. gurë, bar i egër, shumë manaferra dhe ujë i ftoftë. pasi zhdepena tuj hangër manaferrat zhytena n'ujë. vetëm katër metra ecë lirshëm, pastaj thellësia e ftoftësia bijnë thik. 'a asht zhytë kush në këtë liqen, për me e ditë ku e ka fundin e çka fshehë?' pyetje e vështirë. laju. zhytu aq sa të mundesh. mësoju fmive si me u hedhë prej shkëmbijve e knaqu.

veshu. shtyj barkën e prapë në ujnat e atij liqeni të madh. e vogla knaqet tuj mbajtë dorën jashtë barkës për me ba valë n'ujë. valë që ma andej kanë me pushue. e madhja asht në botën e vet. mes nji liqeni të stërmadh e andërron gjana krejt të tjera nga ato çka shef.

përballë nji mol. dy a tre shkallë betoni. hidhem n'ujë. tërheq barkën deri të vendi ku pjestarët e tjerë të grupit munden me zbritë. ishulli i Shurdhahut. epiqendër e shumë kulturave dhe e krishtnimit. rreth e rrotull tij rreth tetëdhjetë kisha, të tana përmasave.  janë disa tabela për me të tregu emna kishash, vendesh. duket që janë pjesë e ndonji projekti të huj. duken të shkrume shpejt, me u shkru sa me kenë njaty. s'ka shpjegime të detajume. diku janë të vendosuna shtremtë. diku u ka dalë boja. por kjo s'më pengon me e ndje thellë vendin ku po shkeli. hera e parë. e vogla çan shtigjet tanë ferra për me u ngjitë te Kisha e të Ngjitunit e Zojës në Qiell. drejtuesi më thotë 'deri në 1948, për kte vend asht kujdesë veç nji gru. deri sa vdiq...qe varri i saj... - dhe tregon me gisht - ma vonë askush s'u kujtu e kanë mbetë veç ngrehina tuj ra brendë'...

prapë nji gru. vetëm. nji ishull. tanë ajo histori. shpirtna që kanë dekë në të. po veç nji dashni i ka mbajtë frymën për me u kujdesë për kte vend. e kur vdiq e ka marrë dashninë me vedi. e si ndryshe kish me u shpjegu ky varfnim në ktë vend të mrekullueshëm. s'du me mendu se çka mund të kishin ba shtete të tjera për me u kujdesë për këtë pasuni, se ka me më prishë kandjen në të cilën po enden në kte udhëtim.

vajzat hypin e zbresim mureve në nji zheginë që djeg fort në lëkurë. hyjnë e dalin nëpër gjysma portash, pika vrojtimesh e ndoshta në muret e shpive të shekullit kur u ndërtue ky vend. zojusha na tregon nji portë me qemer të naltë. 'atje, pikërisht atje mateshin të rinjtë e këtij vendi, e nëse s'e kishin arritë naltësinë e qemerit, s'duhej të kishin pretendime me u martu...'. qeshim. njeni prej hollandezëve shton '...e kanë ba kaq të naltë, me pasë arsy mos me u martu kurrë'...'pse nuk mundena me fjetë në këtë vend', - mendoj '...atje poshtë ta merr frymën pamja e liqenit, blu, ka edhe humnera tek tuk, të tana i kanë rranjët n'ujë'. asnji kartolinë s'ka arritë me më magjepsë si këto pamje kështu. as fotot s'kanë me e ba ma të bukur kte vend. kto radhë aq ma pak. por vendin nuk e lëviz kush. mundem gjithmonë me iu kthy e me ndejtë në këtë ballkon. me përjetu tana stinët pse jo. tana gjendjet emocionale.

natyra mbetet nji artiste e paarritshme. duhet me heshtë.

marr nji gur dhe iku.

 Shpella e Pëllumbave

                                                           Ishulli i Shurdhahut

 Tabela treguese e kishës

                                                          Pelegrinët apo njerz të thjeshtë e kishin lanë nga nji shenjë të kalimit të tyne te varri

 Porta me qemer të naltë

                                                           në kte vend kanë hangër, kanë pi bute me venë e kanë bisedu me orë të tana drejtuesit e këtij ishulli e këtyne kishave.

predjama

nji nadje e qelibart. dielli që lind tuj i hapë sytë njikohësisht me ty. n'anë t'autostradës shofim nji shtresë të madhe me mjegull. duhet t'jetë shumë poshtë atje. shumë. mjegulla paska mbyllë gjithçka. por ti je e qetë. ke rrugën tande. edhe pak ke me dalë. e ke ba vetë planin para se me u nisë, të tjerat, të katërtat, të kanë dëgju e kanë pranu me t'ardhë mbas. gjithë çka din asht prej çka ke lexu në internet. asgja ma shumë.

e kur papritë në rrugën tande të shfaqet ajo mjegull që iu gëzove që i ike. asht e njëjta. natyra asht mbyllt. të duhet me ecë kadalë. nuk shifet asgja. tre, katër metra ma andej. tana dritat ndezë. fillon e çan tunelin tand në mesin e asaj mbështjellëse të bardhë, që shtërngon bardhësinë rreth makinës. aq sa e hap para, njisoj e mbyll mbrapa. në zemër të mjegullës. e ti mendon, pse nuk lexova ma parë për parashikimin e motit. por, njerzit në kohë të hershme, janë nisë për rrugë me dy parashikimet e veta, dy të thanuna prej atyne që e kanë ba njiherë rrugën dhe me ndonjë shenjë dhimbjeje reumatizmit.

shpijat janë nën mbretnimin e mjegullës. s'ka njerz, asht shumë herët me dalë. kur fillon e mendon se këtë mjegull e ke pasë lexue nëpër folklor, e prej tij ke mësue se prej andej kanë me dalë gjithfarë figurash, të denja për rrëfenja e libra del në diell. atë që ke lanë mbrapa po shfritohet prej rrezeve. e i ngjitesh malit, diku mirë e diku keq. hera e parë. si në shumë vende të tjera. hera e parë asht e vështirë, e lodhshme e pret, që ashtu si prej vendeve të tjera, kjo lodhje e jona, me u shpërbly me diçka.

atë lloj rrugash i gjen në tana vendet. por ti je mësue edhe ma keq. në rrugët e vendit tand. dhe kthesat nuk të bajnë përshtypje, gabimet gjithashtu. thjeshtë duhet me i pasë tana shqisat në punë me fuqi të plotë. e ndal makinën në nji qoshe të vogël, të nji qyteze me nji grusht shpish. e m'u përballë, n'orën shtatë e gjysëm të nadjes të shfaqet madhështore kështjella e Predjamas, Slloveni. në internet njerzit nuk dinë me shkru. interneti s'të tregon asgja.

pas nji debati në makinë nji natë më parë me shoqen e rrugës, se kisha nevojë për pushim, pasi morën leje te nji qendër pushimi me hapë çadrën e me fjetë të pestat, pasi nuk kisha fjetë aspak...ajo pamje e asaj kështjelle shkri me shpatin e malit, rreth saj  veç ne të pestat dhe dy punëtorë, të duket nji magji që thjeshtë kanë harru me ta tregu. e sa ka të tilla? du me i gjetë.

jena turistet e para. hamë nadjen në tryezat e gjana prej druni. vjen gjithandej era pishë. po, deri sa të hapet kështjella, kam kohë me fjetë. shtrihem në makinë, ndërsa të tjerat lavardisen në nji natyrë marramëndese.

në kështjellë të drejton nji regjistrues, si telefon, ku gjithçka asht e rregjistrume në shumë gjuhë të botës. por ah, nuk du. du me e ndje historinë e kësaj kështjelle. du me ia zhbirilu tana qoshet pa m'i tregu kush. dhe e lëshoj rregjistrusin dhe e ndjej at' që du, për at' që kam ardhë. mesazhet njerzit që kanë jetu këtu dhe rreth saj, e kanë lanë disi ndër mure, a në objekte që gjenden rreth e qark, sigurisht të restaurume nga mendja e njerzve që e dojnë trashëgiminë e tyne. sllovenët e donin shumë at'vend edhe pse kështjella ishte ngritë nga nji kont austriak.

gjysë gur i malit, gjysë gur i vumë nga dora e njeriut, të tana në harmoni. njerzit e kishin vujtë pushtetin e zotnuesve të saj, deri sa ishin shu. e gjithësesi e kishin rujtë e kujdesë shumë për tana faktet historike, mitologjike e për këtë vinin turistë prej tana vendeve me e vizitu. shpella pas shpindës së kështjellës me nji pamje që të merrte frymën. ajo shpellë mbushë me stalaktite e stalakmite. (masiv malesh me të njëjtat karakteristika që vjen nga Shqipnia deri n'ato anë - më tregon tekstin me dorë shoqja ime në tabelën hymëse të kështjellësh). kur njitesh deri në pikën ku banorët kanë ba mbledhësin e ujit të pishëm (ende kullojshin gurt) pamja nga brenda e shpellës të ngjason me nji gru gjigande që prej andej ka lindë nji kështjellë, modeste, në krahasim me çka fshihte brenda vedit.

ajo shpellë lidhej edhe me tre shpella të tjera, me gjatësi të ndryshme. duheshin tre ditë me i eksploru. kur banorët e kështjellës kanë kenë të rrethum, edhe prej pushtuesish, kanë marrë ushqime, apo kanë pasë mundësi me shfrytëzu për me dalë e me hy në kështjellë.
prej kësaj magjie, veç kujtimeve në foto dhe tregimeve të gjata për pështypjen që na la, edhe dy gurë. njenin marrë në kështjellë dhe nji në shpellë. me ta shkruej kadalë kujtimet e vendeve shkelë me kambë e ndje me shpirt. 

shpella nga brenda

tuj zardhe ne Predjama

'për ku këto gra kështu'

nji zyrtare e lodhun të përcjell tanë nerva te zyrtari i shtetit tjetër. ka kalu mesi i natës e ndoshta për 'ta asht acaruese kalimi i kufinit n'at' orë aq të vonë. e ti gëzohesh që po kalon shpejt, s'ka radhë, procedura të shpejtume në nji doganë me nji ngrehinë si kioskë.

tuj i besu fort teknologjisë së drejtimit ndërmerr nji rrugë që fillon si të tjerat e vazhdon si asnji tjetër ma parë. me minuta udhëheq makinën në disa qendra banimi të harrueme. ka dy ose tre drita që ndriçojnë tek-tuk, banorë edhe ma pak, edhe nëse janë, janë në gjumë. po banesat janë aq të shkreta sa as gjumi s'besoj se i xen njeriun këtu. ec. e kupton që fillon e ngjitesh. asht mal, diku poshtë shef nji dritë të vockël që përplaset në ujë. paska ujë, por asht shumë poshtë, shumë. humnerë.

pastaj vjen momenti kur përballë ke veç dy situata që edhe kur i ke lexue të kanë rrenqethë, kur i ke pa edhe ma shumë, errsinë e shkretinë. jena në nji mal. i hy thellë e ma thellë. as drejtuesi teknologjik nuk na gjen ma. tensionit të ngritun tashmë i bashkohet marrja e frymës, frika, përgjegjësia se udhëton me fmi, ma e vogla tetë vjeç dhe s'ke as vend ku me u kthy mbrapsht. humnera na shoqnojnë gjithandej. më dalin djersë. pëshpëris fjalë në të cilat kuptohen tana pendimet marrë së bashku. shoqes në krah ia ndjej frikën, por nuk e shpreh, më jep kurajo, disi, dikur kena me ia dalë këtij mali të kërkundit.

kur kam kenë e vogël kam arritë me pa filma të frikshëm, por kam heqë dorë. kam mendu se jeta na përballë përditë me situata të frikshme, nuk kam nevojë për adrenalinë shtesë për me u rrënqethë e me më shku djersa përgjatë shtyllës kurrizore. kalojnë minuta të tana. rruga s'ka mbrojtesë, ka ndonjë tabelë tek tuk. nji dhelpën na e këput rrugën. ndërsa në kry më kalojnë tana skenaret e frikës teme, të re e të vjetër bashkë. pesha e nji papërgjegjshmërie të pashoqe e kalon edhe peshën e fajit dhe papritë bahem e paaftë me mendu. janë veç dy drita në atë mal. dritat e makinës.

asht nji pozicion gjeografik e situatë që s'mundem as me u dorëzue, veç dita ose qoftë edhe nji dritë kishte me më dhanë fort shpresë. marrim frymë randë. kena veç nji gëzim, vajzat flejnë të qeta në makinë.

dikur, bash në nji rrugë që zen veç nji makinë, shef dy drita përballë. duhet me ia liru se gjithandej humnerë e asgja e s'ka vend për dy. dhe ja, dy policë të nji vendi të huej, të shofin me çudi, kushedi kanë mendu 'ku shkojnë kta gra kështu'. mezi më del nga goja disa fjalë të ngatërrueme në gjuhë të huej. e pastaj përgjigja: 'na ndiq'.

shpresa vjen me dritën, edhe pse nata nuk na bani asgja. s'kishte hanë. por s'asht faji i saj, asht faji jem, i gjanave të dëgjueme për terrin e shkretinën, se çka ka ndodhë ndër netë të tilla, e mendjes teme që prodhon situata të frikshme, e ajo ma e frikshmja asht pamundësia për me ia dalë.

diku në mes të rrugës, pasi u çlirum nga makthet, unë e shoqja fillojmë me humorin e situatës. policia ndalon makinën. marrin nji djalë të ri, rreth pesëmbëdhjetë vjeç. nuk paskena humbë veç na. nuk duhej të kena humbë veç na qysh se ka ekzistue ajo rrugë. makina e policisë ndalet në nji rrugë, dalje për në rrugë kombëtare, polici më shpjegon sa larg jena prej vendit ku dona me shku.
jena qetsu. flasim për at' që shkoi, për frikën që na kishte marrë aq energji pozitive me i kthy në negative. kur kalojmë në nji qendër të madhe banimi, shoqja më thotë me u ulë me pushu, pasi kisha rreth tre orë e sa në timon. por jo, kishte shumë drita, shumë ndriçim. qetësia jeme kishte nevojë për nji gja tjetër.

në të dalë të Trebinjës mezi shohim nji tabelë mikëpritëse 'camping 100 m'. pas mëdyshjes se ku ishte hymja. duhej të ishte ora tre e natës.
hymë. bisedojmë. kthejmë makinën. futena brenda. vëmë çadrën. vëmë dyshekun. zoja e kampingut na ofron batanije. pak dritë kish. afër dëgjohej qartë nji rrjedhë uji. gjithçka u harru kur u rehatuem edhe ne të mëdhajat në shtrojet tona.

natën në Bosnje.

nisë

më duhet me e pranue se në fund të fundit qëllimi jem ishte me të puthë e me ikë. me ikë, se unë gjithmonë iku. tuj mendue se jeta kaq asht, nji cak me miliona stinë ngërthy me njena-tjetrën, e kisha përgatitë vedin me ta vjedhë nji puthje në ato buzë në të cilat kanë ba vend lodhja, malli, mërzia dhe pika e fundit e venës mbetë prej nji nate ma parë.

isha ngulfatë me këtë mendim, se jam egoiste deri në fund. në këto raste gjithmonë jam ç'mësue me pa ma larg dhe jam nisë. por gjatë nisjes kam fillu me mësu. nisja ishte e gjatë e mësimet detyrimisht të shumta. nisja kishte shumë ndalesa, takime, ballaqafime, strese që kaloshin deri deri edhe në vujtje, por edhe mahnitje, sprapsje, kthime të vogla; situata jetet fantastike, aventureske, të çmenduna, normale, banale, të idhta, mbytëse, triumfuse, të qeta. e në secilën prej tyne kam gjetë përgjigje, të shkurtra, por ishin përgjigje të qarta, për vedin, për të tjerët, për jetën e atmosferën që rrethonin tanë këto situata.

e egoizmi jem u shkërmoq rrugash, që i shpejtoj me i kapë ato kilometra që s'i kam ba ma përpara. nuk e lashë më mbërritë në vendin që e kishte 'mirëmendu' dhe u ndjeva e lirë, e lirshme, aq sa di unë, aq sa kam vetmësu. di që ka prapë liri për me e arritë e me e ndje.
nuk asht nisja e parë që mësoj kaq shumë. kam pasë ba edhe ma përpara nisje të gabume, egoiste, por jo të këqija, e gjatë tyne, përfshi edhe nisjen e fundit, kam mësu se lumturinë që e kërkon vetëm e për vedi s'ka me kenë ajo që ke andrru.

Lumtunia merr përmasat e dy njerzëve, të tre e ma shumë. ajo s'ka me kenë asnjiherë kolektive, por e nji grushti njerzish po. dhe unë duhet me i mësu tana rrugët që të çojnë te këto njerz.