Portreti i nji grueje që s'e njof

Gilmana Bushati

Me kte grue, kam ndejtë të paktën nji vit e gjysë nën të njëjten strehë, por që e njofta nja dhjetë muej para se me u largue prej nji institucioni që drejtonte kto strehët e përbashkëta, që këndej rëndom i quejnë foyer. 
Duhet të jetë rreth 55 vjeçe, nji krye të rumbullakët, flokët pis t'zeza (i lyente sigurisht, se njiherë i bani gati në t'kuqe) dhe të shkurta, bishta krejt, i prenté vetë, me nji qafë të shkurtë, gati pa qafë e ai krye dukej sikur pushonte në shpatullat e bollshme dhe të mbushuna të saj. Sytë, që prej aty e kuptoje veçantinë e saj, sy të zij, s'kisha pà ndonjiherë t'zezë të tillë ndokund; shprehja e tyne ishte e para veçanti që shifje te ajo grue; herë mund t'i kishte vështrim të çartun, herë shikim qa t'butë sa t'kujtonte shikimin e nanave, herë të trishtë, e shumë herë t'vuejtun, por kur shifeshim bashkë, i qeshnin dhe i shprehnin shumëçka. Në trup ishte mjaft e rrumbullakosun, me nji gjoks të madh që e linte të lirë ndër tesha, si verës ashtu edhe dimnit, nji bark nja pesë herë ma i madh se gjoksi. Kur e kam pà për herë t'parë mendova se do ishte shtatzanë, por pastaj, me kalimin e muejve, ndërkohë që nuk po lindtte dhe barku vazhdonte me i ndjetë si i nji grueje shtatzanë, ndërrova mendje, por jo se e mora vesh menjiherë se pse ishte ashtu. Dikush pat thanë njiherë se kishte mbetë shtatzanë me nji të panjoftun dhe se kishte vendosë me e mbajtë fminë. Por nji tjetër ma sqaroi se pse barku i saj vazhdonte me ndejtë i frymë; thjeshtë vuente nga nji sëmundje. 
Ajo ecte me hapa të vegjël, me kryet përkulë tuej pa tokën, ngrinte vetëm sytë për me pa kanjiherë përpara dhe bashkë me sytë i ngrinte edhe tre vijat që kishte në ballë.  Veshjen e kishte interesante, gjithmonë me funde, të gjatë, verë e dimën, shi, bora në palc apo vera me plasë, gjithmonë ngjyra t'forta, apo me motive absurde, jo se harxhonte shumë për veshjen, por ato që i blinte ishin të tilla; herë me çizme të mëdha deri te gjuni; herë me nji palë sandale të sheshta e me rrypa të thjeshtë (kto sandale i mbante deri sa fillonin shinat e furishëm); bluzat s'kishin ndonji veçanti të madhe; xhupat po, sepse gjithmonë i kishte ma të vegjël se trupi i saj dhe mezi i mbërtheheshin, kështu kishte nji xhaketë lëkure dhe nji xhakovento, madje shpesh herë i mbërthente edhe keq, nji pull ma poshtë ose ma nalt. Njiherë e pashë të veshun edhe me nji fund e bluzë, që dukej si nji nuse e vonueme në dasmën e vet, e poshtë kryetit, pikërisht ndër shpatulla kishte vue edhe nji shall krejt t'bardhë që ia fluturonte era e lehtë e verës.
Kur u njoftme nga afër, shkëmbyem vetëm numrin e dhomave dhe numrin e fmive, unë dy e ajo asnji. Fliste me hundë dhe shpejt, mezi kuptohej, por ishte dashamirëse, e butë. Kur e shifte se ti nuk ia kishe ngenë me i folë nuk t'afrohej. Kur delnim me ble te kamionat që shpërndajnë me çmim t'lirë ushqime që skadohen për nji ditë deri në nji javë, ajo rrinte në nji anë, nuk grindej apo nuk ankohej asnjiherë, siç banin të tjerët. Ndryshonte në ftyrë kur e përshëndesje. Më pat ftue disa herë n'dhomën e saj me shkue me zgjedhë ndonji teshë nëse kisha nevojë, i thosha po, por asnjiherë nuk pata shkue. 
Andej rrotull foyer-së dikush thoshte se ishte e marrë, por përveç trishtim jete e revoltë ndaj saj, nuk shifje gja tjetër në sytë e saj; dikush thoshte se ajo u pat martue me nji burrë vetëm për t'i ba dokumentat, meqë kjo ishte franceze dhe ai tjetri i huej, por kjo histori kishte vite, sepse tjetri kishte vazhdue jetën e vet ktu në Francë; dikush thoshte se ajo në katin e vet i bante sus tanë burrat që jetonin në atë krah, kur fillonin me ba zhurmë. Vetëm njiherë e kam pà të çatrafilueme nervash, duhet të ishte dimën se më bani përshtypje se po dilte prej ndërtesës me veshje jo të duhuna për stinën; i ndiznin sytë, pikërisht ata që dinin me shprehë ngrohtësi edhe pse të zinj; u shkëmbyem, por nuk i folëm njena-tjetrës, duket se respektuem gjendjen shpirtnore të secilës.
Pak ditë ma parë, ndërsa shkoja me makinë në punë e pashë zojën e ndërtesës së krahut të djathtë, që banonte në katin e dytë, por që s'ia mbaj mend dot numrin e dhomës. Po shkonte në foyer, krejt e njëjtë, ashtu siç e mbaj mend. Prej kësaj foyer-së jam largue në dhjetor të 2013 për të dalë në nji shpi teme. Për ta shpjegue pak natyrën e këtyne banesave, them me pak fjalë që shteti i përdor për francezët e braktisun apo të vetbraktisun; për emigrantët që janë në procedurë për të marrë dokumentat si dhe për persona që i kanë marrë kto dokumenta, por që janë pa familje. Shqiptarët, armenët, rusët, indianët apo çdo familje me çfarëdo lloj kombësie nuk i reziston gjatë jetës në kto ndërtesa; u merret fryma; nuk e konceptojnë vedin në vende të tilla, se herë janë të ngushta, herë të errta, gjithëherë me aroma të tmerrshme (banjosh, dushesh, nganjiherë mund të dëgjoje aroma trupash gati në dekompozim, por që ende ecnin) me ndonji banorë që ishte i sëmurë mendorë; handikapatë; me histori vrasjesh e vetvrasjesh. Janë ndërtesat e fundit për njerzit që s'presin asnji t'ardhme, perveç fundin e tyne. Të paktën te kto lloj ndërtesash kte fund dikush e merr vesh, e s'e kanë fatin e nji fundi tjetër ku mund të kalojnë ditë e askush s'e di se kanë shkue andej përtej e vetëm kutërbimi që mbyt jetën e kojshisë asht sinjali që deka e 'shpëtoi' edhe nji.